aso
ھەفتەیەک دوای ڕیفراندۆم: حەوت سەرنج
مه‌ریوان وریا قانع

دوای تێپەڕینی ھەفەتەیەک بەسەر ڕیفراندۆمدا ئەمە ئەو وێنە گشتییەیە کە دروستبووە:
یەکەم: گەلەکۆمەیەکی ئیقلیمی لەسەر ھەرێم لە ئارادایە کە تیایدا ئێران و تورکیا و عێراق بە لۆژیکی ساڵانی نەوەد خەریکی داڕشتنی پیلانی گەمارۆدانێکی ھەمەلایەن و بونیادیی ھەرێمن. ئەگەر بەر لە ڕیفراندۆم جۆرێک لە ناتەبایی و دوودڵیی ئیقلیمیی لەنێوان ئەم دەوڵەتانەدا ھەبووبێت، ئەوا ڕیفراندۆم ئەمانەی نەھێشت و بەتەواوی لەیەکتری نزیککردونەتەوە. نەک ھەر ئەمە ڕیفراندۆم ئەم وڵاتانەی لەسەر سفرەی کاری پێکەوەیی لە شێوەی کۆنترۆڵکردنی خاڵە سنووریەکان و داخستنی ئاسمانی وڵاتەکەیان بەڕووی فڕۆکە ھاتوەکاندا بۆ ھەرێم و مەشقکردنی سەربازیی پێکەوەیی و کۆبوونەوەی سێ قۆڵیی، ڕێککەوتون.

دووھەم: تورکیا کە پارتی وەک دۆستی ستراتیژیی ژمارە یەکی کورد و وەک پاڵپشتی دەوڵەتە کوردییە ڕانەگەیەنراوەکە نمایشیدەکرد، لە ھەمووان زیاتر بە زمانێکی پڕ ئیھانەکردن و سوکایەتیپێکردنێکی تەواوی ھەرێم قسەدەکات. ئەو سوکایەتییانەی لە دەمی ئەردۆگانەوە دێتەدەر لە دەمی ھیچ یەکێک لە لایەنەکانی دیکەوە نایەتەدەر. لەمەش بترازێت تورکیا و ئێران و تورکیا و عێراق خەریکی دروستکردنی دوو ڕێگای نێونەتەوەیی گەورەن کە لە سەرێکەوە تورکیا بە ئێران و لەڕێگای ئێرانیشەوە بە قەتەر و وڵاتانی خەلیجەوە گرێبدات، لەسەرێکی دیکەوە عێراق و تورکیا بەبێ تێپەڕین بە خاکی ھەرێمدا بەیەکەوە ببەستێتەوە. لەھەردوو دۆخەکەدا ئەەی ئەو ولاتانە دەیانەوێت پەراوێزخستن و لاوازکرنێکی بونیادیی و ستراتیژیی پێگە ئابورییەکانی ھەرێمە.

سێھەم: لە ماوەی ئەم ھەفتەیەدا کۆمەڵگای نێودەوڵەتیی، بەتایبەتی ئەمریکا، بەشێوەیەکی تەواو نێگەتیڤ کاردانەوەی خۆیان بەرامبەر بە ئەنجامدانی ڕیفراندۆمەکە نیشانداوە. ئەم کاردانەوەیە بەڕادەیەکە بەرپرسانی ھەرێمی تووشی سەرسوڕمان کردوە. لەھەموو کون و قوژبنێکی دونیاوە پەیوەندیی بە عەبادییەوە دەکرێت و بەرگریی خۆیان بۆ یەکپارچەیی خاکی عێراق دەردەبڕن. لەم ئاستەدا جگە لە دەنگی پۆزەتیڤی ھەندێک ڕۆژنامەنووس و ھەندێک سیاسیی و جەنەڕالی خانەنشینکراو، کە زۆریان پارەیەکی گەورەیان لە ھەرێم وەرگرتوە، شتێکی قابیلی باسکردن نابیستین.

چوارھەم: پێگەی عێراق لەبەرامبەر ھەرێمدا زۆر لە جاران زیاتر بەھێزبووە و ئەوانەی ئەمڕۆ مەرج بۆ دانوستان و قسەکردن لەگەڵ ھەرێم دادەنێن سیاستەمەدارانی ھەرێم نین، بەڵکو بەغدا و عەبادیی و سیاسەتمەدارە عێراقییەکانن. پیادەکردنی مەرجەکانی ئەوانیش نەک پڕیەتی لە سوکایەتییکردنی سیاسیی، بەڵکو بە کردەوە ھەرێم دەباتەوە ناو قاغی ”حوکمە زاتیی"ەکەی سەدام حوسەین. لەم ھەلومەرجە ئیقلیمیی و نێودەوڵەتییە تازەیەدا ھەرێم ھیچ کارت و فشارێکی ئەوتۆی لەبەردەستدا نییە و نەماوە بتوانێت سنوورێک بۆ تەماحەکانی عێراق دابنێت.

پێنجەم: ھەر لە ڕۆژی ڕیفراندۆمەکە خۆیدا کەلێنێکی گەورە کرایە ئامانج و ماناکانی ڕیفراندۆم خۆیەوە. سپێدەی ڕیفراندۆم نێچیرەوان بارزانی بە ئاشکرا ووتی ڕیفرندۆم بۆ جیاکردنەوەی سنوور و دروستکردنی دەوڵەت نییە. لەدوای ئەویشەوە و لە ڕۆژانی داواتردا، ھەم مەسعود بارزانی خۆی و ھەم بەشێکی تر لە قەبیلە و قوماشی سیاسەتکردن لە کوردستاندا، بە چەندان شێوەی جیاوز، جۆرێک لە پەشیمانبوونە نیشانئدەن. ھەندێکیان باس لە ”گەورەکردنی زیاد لە پێوست"ی ڕیفراندۆمەکە دەکەن و ئەوانیتر باس لە ”گەڕانەوە بۆ دیالۆگ" و ”ڕێکەوتن لەگەڵ عێراق"دا دەکەن، کەسانێکی تر باس ”تەجمیدکردنی" دەرەنجامەکانی دەکەن. پەشیمانیی لە ڕیفراندۆم لای کەسانێکی تر بە ڕادەیەکە پەنابردن بۆ سیستانی وەک ئامرازێکی گرنگیی ڕزگارکردنی ھەرێم لە ھەڕەشەکان، ببینن.

شەشەم: لەناو ھەرێم خۆشیدا چەند ڕووداوێک دروستکراو و سەپێنرا کە ڕوخساریی حوکمڕانییەکە و شێوازی کارکردنی دەزگاکانی دەیانجار ناشیرنتر کردوە و دەکات. لەوانەش کاراکردنەوەی تاکتیکیی و کاریکاتۆرییانەی پەرلەمان، کە بە کردەوە ھەموو مانایەکی لە بوون و نەبوونی ئەم دەزگا گرنگە سەندۆتەوە. گۆڕینی ”ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم"، وەک دەزگایەکی کاتیی و کورتتەمەن، بۆ ”سەركردایەتی سیاسی كوردستان – عیراق" ھەوڵێکی ترە بۆ وێرانکردنی تەواوەتی کردەی سیاسەت لە ھەرێمدا. تاقە ھۆکارێکیش بۆ دروستکردنی ئەم ”سەرکردایەتیی"ە، لەسەر مۆدێلی مەجلیسی قیادەی سەورەی بەعس، ڕزگارکردنی مەسعود بارزانیە لە بێئیشیی و خانەنشینکردنی سیاسیی.

حەوتەم: ھێزەکانی دەرەوەی ڕێکەوتنە تازەکەی یەکێتی و پارتی، بەتایبەتی بزوتنەوەی گۆڕان، بە قۆناغی متبوونێکی سیاسیی ترسناکدا تێدەپەڕن. نەبوونی ھیچ دەسپێشخەرییەکی سیاسیی و نووقبموون لەناو حیساباتی سیاسیی زۆر بچووک و خۆخەریککردن بە ململانێی ناوەکییەوە، وایکردوە پارتی و یەکێتی، بەبێ ماندوبوونێکی زۆر، دۆخی سیاسی ھەرێم لە خراپەوە بەرەو خراپتر ببەن.
PM:02:25:02/10/2017
زیاتر ...
لە چ دۆخێکدا دەژین؟
ھەفتەیەک دوای ڕیفراندۆم: حەوت سەرنج
دەوڵەت بە قیڕەقیڕ دروستناکرێت
دونیای ئێمە بۆ ناگۆڕێت بەرەو باشتر؟ وەبیرھێنانەوەیەکی سادە
تورکیاو ھەرێم: کۆمەڵێک چاڵە نەوت و سەربازگەیەکی گەورە
لێگەڕێن بارزانی قسە بکات..
دوو پێشنیار بۆ ھێزە سیاسییە ناڕازییەکانی ھەرێم
پێنج سەرنج لەسەر ھەڵبژاردنەکانی بزوتنەوەی گۆڕان
وەڵامە ترسناکەکەی بارزانی
ھەشت ڕاستیی سادە کە خەریکە درۆکردن لەناویاندەبات
سەردەشت عوسمان وەک بەڵێن، وەک ئەرک، وەک بەرپرسیارێتی
ترامپ دوای سەد ڕۆژ حوکمڕانیی
هێرش بۆسه‌ر سنجار
ئاڵا و سیاسەتی سیمبۆلیک
چی لەناو یەکێتی نیشتمانیدا دەگوزەرێت..؟
1234