به‌پێی به‌یان کۆتایی کۆبوونه‌وه‌که‌ سه‌باره‌ت به‌ناکۆکیه‌کانی هه‌رێم و به‌غدا، هه‌ر سێ سه‌رۆکایه‌تی رێککه‌وتن " زەمینە خۆشكردن لە لایەن حكومەتی فیدراڵیی و حكومەتی هەرێمی كوردستانەو بۆ بەردەوامبونی دیالۆگ و هاوكاریی بۆ تێكشكاندنی داعشی تێرۆریست و تێرۆر و پێشوازیكردنی وەفدی لێپرسراوانی حكومەتی هەرێم بۆ بەغداد بە مەبەستی تاوتوێكردن و چارەسەركردنی مەسەلە هەڵپەسێراوەكانی نێوانیان " .

لە  28/1/2016

لە پەرۆشیی  بۆ  بەرژەوەندییە باڵاكان و زامنكردنی بەدیهێنانی سەركەوتنی یەكجارەكی بەسەر تێرۆردا ، بە مەبەستی گەشە پێدانی كار راپەڕاندن لە ئاست و بوارە جیاجیاكان بۆ پێشخستنی وڵات لە هەردو ئاستی ناوخۆ و دەرەوەدا ،

 ئێوارەی رۆژی پێنج شەممە 28/1/2016 بە ئامادەبونی بەڕێزان سەرۆك كۆمار و سەرۆك وەزیر و سەركردە و سەرۆكی كوتلە سیاسییەكان  لە كۆشكی سەلام لە بەغداد كۆبونەوەیەك بەڕێوەچو.

بە ئامانجی تێپەڕاندنی كێشە و كۆسپەكان و پشت بەستن بە پرەنسیبی یەك هەڵوێستیی نیشتمانیی لە مامەڵەكردن لەئاست هەمو گۆڕانكاریی و پێشهاتە ناوخۆییی و دەرەكییەكان، هەستكردنێكی بەرز  بە لێپرسراویەتیی باڵی  كێشابو بەسەر كۆبونەوەكەدا و تیایدا  بەرژەوەندیی عێراقیان خستە ریزی پێشەوە لەسەرو بەندی ئەم هەلومەرجە ئیقلیمیی و نێودەوڵەتییەدا  كە بارگاویە بە ناكۆكیی و مەحكومە بە بەرژەوەندییە دژ بەیەكەكان و قوڵ بونەوەی قەیرانی ئابوریی.

كۆبونەوەكە گفتوگۆیەكی راشكاوانە و جدیی تیادا كرا سەبارەت بە مەسەلە سیاسیی ،ئەمنیی و گۆڕانكارییە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەكان و پێگە و جێگەی عێراق لەم نێوەندەدا ، روانین و بۆچونەكان لە ئاست زۆربەی تەوەرەكانی كۆبونەوەكە لێك نزیك بون  .

لە روانگەی  دەربڕینی یەك هەڵوێستیی ئامادەبوانی كۆبونەوەكە و هەستكردن بە لێپرسراوێتیی  لەسەر ئەم خاڵانە  رێككەوتن:

لایەنی ئەمنیی : 

یەكەم : ستایشكردنی سەركەوتنە مەزنەكانی  ئەم دواییەی هێزە چەكدارەكان و دەزگا ئەمنییەكان و هێزەكانی حەشدی شەعبیی و پێشمەرگە  و پشتیوانیی عەشایرەكان بەسەر تاقمی تێرۆریستی داعشدا، بە تایبەت دوای ئەو هەڵمەت و نەبەردییانەی كە رزگاركردنی رومادی و چەندین ناوچەی تری پارێزگای ئەنباریان بەدیهێنا   . 

دوەم : بانگهێشتكردنی  كوتلە و هێزە سیاسییەكان بۆ پشتیوانیكردنی هێزە ئەمنییەكانمان لە روی سیاسیی و مەعنەویی و پشتگیریكردنی حكومەت  لە پێناوی گەشەپێدانی پلانەكانی كۆمەكی لۆژیستیی و ئامادەسازیی و پڕ چەككردنیان و هەنگاونان بۆ رزگاركردنی باشوری كەركوك و پارێزگای موسڵ . 

سێیەم : ئامادەبوانی كۆبونەوەكە  پەلامار و  تەقینەوە تێرۆریستییەكان و سوتاندن و تەقاندنەوەی مزگەوت و شوێنەكانی خواپەرستییان ئیدانە كرد ، داوایان لە  دەزگا ئەمنییەكان  كرد هەوڵەكانی چڕ تر بكاتەوە بۆ دەستگیركردنی  تاوانباران  و راپێچكردنیان بۆ بەردەم دادگا و زیان لێكەوتوەكانیش قەرەبو بكرێنەوە  ، هاوكات داوای  ئەفەرۆز كردنی گوتاری تائیفیی و  فیكری تەكفیرییان كرد ..

چوارەم : پشتیوانیكردنی دەزگا ئەمنییەكان لە بەرپەرچدانەوە و نەهێشتنی تاوانی پلان بۆ دانراو ، بە تایبەتیی  تاوانەكانی رفاندنی هاوڵاتییانی عێراقیی و بیانیی و تاوانەكانی تاڵانكردن و دەستبەسەراگرتن و هەڵكوتانەسەری  چەكدار و، قەدەغە كردنی قۆڵ بەستكردنی  هیچ هاوڵاتییەك بە بێ  بڕیاری گرتن یاخود دەستبەسەر كردنی لە شوێنە ناقانونییەكاندا  ، هاریكاریكردنی  بەهێزكردنی توانا و شارەزایی دامەزراوە  ئەمنییەكان  لە پێناوی  بەرەنگار بونەوەی ئەم تاوانانە و ئاشكرا كردنی شوێنی دەستبەسەركردنی رفێنراو و دەستبەسەر كراوەكان .

پێنجەم : گرتنە بەری رێوشوێنی  پێویست بۆ ئەوەی چەك و تەقەمەنیی  بە تەنیا لە دەستی دەوڵەتدا بێت  و سانسۆركردن چالاك بكرێت بۆ دیاردەی چەك فرۆشتن و رێگرتن لە  بەكارهێنانی چەك و تەقەمەنیی  بە ناقانونیی. 

شەشەم :دامەزراندنی سەرۆكی دەزگا ئەمنییەكان فەرماندەی فیرقە سەربازییەكان بە پێی دەستور و بەرنامەی حكومەت و چەردە چاكسازیییەكەی  و داوا لە  ئەنجومەنی نوێنەران بكرێت  دەنگی لەسەر بدات. 

حەوتەم :پشتیوانیكردنی هێزە چەكدارەكانمان و پێشمەرگە و حەشدی شەعبی و عشایرە بەرگرییكارەكان و دابینكردنی هەمو توانا و   موچە و پێداویستییە سەرەكییەكان بۆیان بەو جۆرەی بەردەوام بونیان زامن دەكات لە جەنگی پیرۆزی دژ بە تێرۆر .

 

قەیرانی ئابوریی  ودەرەنجامەكانی :

 ئامادەبوانی كۆبونەوەكە رێككەوتن لەسەر پێویستیی پەلە كردن لە گرتنە بەری ئەو رێوشوێنە  حكومیی  و پەرلەمانیی و قانونییانەی كە دەبنە مایەی  تێپەڕاندنی قەیرانی ئابوریی ئێستا  ، لەوانە:

یەكەم : هەنگاو نان  بۆ بەگژاچونەوەی گەندەڵیی بە هەمو جۆرەكانییەوە  و دیاردەی بەفیڕۆ دانی موڵكی گشتیی،  ئەوەش لە رێی چالاك كردنی رۆڵی دادگا و داواكاری گشتیی  و دەستە بەر كردنی  پشتیوانیی بۆ كاری كۆمیسیۆنی  دەستپاكیی(نەزاهە) و دیوانی چاودیرَیی داراییەوە .

دوەم : كەمكردنەوەی ئاسەواری كورتهێنانی  بودجە، ئەوەش لە میانەی گوشارخستنە سەر خەرجییەكان و كۆنترۆڵكردنی خەرجییە ناپێویستەكان.

سێ یەم : پشتیوانیكردنی حكومەت لە بڕیارو رێوشوێنەكانی بۆ تێپەڕاندنی قەیرانی دارایی یاخود كەمكردنەوە و سوك كردنی كاریگەرییەكانی لەبەر رۆشنایی راسپاردەكانی كۆمیتەی ئابوریی ئەنجومەنی یوەزیران و راوێژكاران و شارەزایانی پسپۆڕ  بەو جۆرەی عەدالەت دەستە بەر دەكات ئاستی بژێوی ئەوانەش زامن دكات كە داهاتیان سنور دارە . 

.

چوارەم : كاركردن لەگەڵ  كۆمەڵی نێو دەوڵەتیی  بۆ یارمەتیدانی پرۆژەكانی ژێرخانی ئابوریی لە رێی قەرزی كەم سود یاخود درێژخایەن . 

پێنجەم : كاراكردنی رۆڵی كۆمیتەی  باڵا ی ئابوریی و كۆمەك كردنی بە كادیر و شارەزای پسپۆڕ و راسپاردنی بۆ داڕشتنی سیاسەتی وەبەرهێنان و ئاوەدانكردنەوە  بە هاریكاریی وەزارەت و دامەزراوە پەیوەنددیارەكان و، چالاك كردنی رۆڵی كەرتی تایبەت و ئامادەكردنی پرۆژەی قانونە پێویستەكان بۆ چارەسەركردنی قەیرانی ئابوریی.

شەشەم : زەمینە خۆشكردن لە لایەن حكومەتی فیدراڵیی و حكومەتی هەرێمی كوردستانەو بۆ بەردەوامبونی دیالۆگ و هاوكاریی بۆ تێكشكاندنی داعشی تێرۆریست و تێرۆر و پێشوازیكردنی وەفدی لێپرسراوانی حكومەتی هەرێم بۆ بەغداد بە مەبەستی تاوتوێكردن و چارەسەركردنی مەسەلە هەڵپەسێراوەكانی نێوانیان  .

 

مەسەلەی ئاوارە بوەكان 

كۆبونەوەكە بڕیاری دا بە :

یەكەم : درێژەدان بە هەوڵەكان بە ئامانجی بەستنی كۆنگرەی نێودەوڵەتی بۆ بەدەستهێنانی دارایی پێویست بۆ ئاوەدانكردنەوەی ناوچە رزگاركراوەكان  و یارمەتیدانی ئاوارە و راگوێزراوەكان  بە مەبەستی گەڕاندنەوەیان بۆ ناوچەكانیان.  

دوەم : راگەیاندنی گرێبەستێكی نیشتمانیی سەرتاسەریی بۆ ئاشتیی ئەهلیی و كۆمەڵایەتیی ، كە لە ناوچە رزگاركراوەكاندا بە شێوەیەكی تایبەت   كارا بكرێت  ،رۆڵی دامەزراوەكانی دەوڵەت  چالاك بكرێن و  هان بدرێن  بۆ راپەڕاندنی ئەرك و لێپرسراوێتیەكانیان  ، لەوانە دیوانەكانی ئەوقاف ،بۆ قەدەغە كردنی گوتاری توندڕەویی و هاندانی گوتاری ئاینیی میانڕەو و لێبوردەیی.

قانونە راگیراو و  وەستاوەكان  

لەم بارەی ئەم مەسەلەیەوە  ئامادەبوانی كۆبونەوەكە ئەم خاڵانەیان دوپات كردەوە :

1-  پێویستیی پەسەند كردن و بڕیار دان لەسەر ئەو قانونانەی كەرێككەوتنی لەبارەوە كراوە  بە پێی  رێككەوتنە  سیاسییەكەی بەرنامەی حكومەت یان ئەوەی لە كارنامەی چاكسازیی پەسەندكراوی هەردو ئەنجومەنی وەزیران و نوێنەراندا خراوەتە رو.   

2- بایەخدانی زیاتر  بە ئاكام گەیاندنی قانونە بنەڕەتییەكانی پرۆسەی تەواوكردنی بنیاتنانی دامەزراوەكانی دەوڵەت، بەو جۆرەی چارەسەركردنی كێشە هەڵپەسێراوەكان زامن دەكات  ،لەوانە پرۆژەی قانونی نەوت و گاز ، قانونی دادگای فیدراڵیی، قانونی ئەنجومەنی فیدراڵیی ،قانونی دابەشكردنی داهاتەكان و چاودێریكردنیان و قانونی پاسەوانی نیشتمانیی .

3- ئامادەبوان رێككەوتن لەسەر پێكهێنانی كۆمیتەیەكی بچوك كراوە لە هەر سێ سەرۆكایەتییەكە ، بەمەبەستی بەدواداچونی پەسەند كردن و بڕیاردان لەسەر ئەو  قانونانە بە پێی خشتەیەكی زەمەنیی دیاریكراو . 

هاوكات رێككەوتن كرا  لەسەر درێژەدان بە دیدار و چاوپێككەوتنی دەوریی هاوشێوە بە تایبەت كە مەسەلە و روداوێك  لە ئاستی عێراقیی یان ئیقلیمیی دێتە پێشەوە بۆ وەرگرتنی هەڵوێستی یەكگرتو و دیار و دیاریكراو لەبارەیانەوە .