پێشەکی:
سەرەڕای ئەوەی ژمارەی چەكدارانی داعش دیاریكراوەو بەڵام توانیان رووبەری دەسەڵاتیان لە باكوری عیراق و پاش داگیركردنی موسڵ، زیاد بكەن لەماوەی دوو مانگی رابردوودا(حوزەیران و تەمموز)چەكدارانی داعش توانیان دەستیان گرت بەسەر ناوچەیەكی بەرفراوانی باكور و خۆرئاوای عیراق و لەماوەی هەفتەیەكدا لە مانگی ئابی ئەمساڵ ئەو چەكدارانە توانیان دەسەڵاتیان لە چەند ناوچەیەكی ژێر دەسەڵاتی پێشمەرگە لە پارێزگای نەینەوا فراوانتر بكەن و هەڕەشەیان لە پایتەختی هەرێمی كوردستان(هەولێر) دەكرد ئەوەش لە كاتێكدا كە شارۆچكەی گوێر لە خۆرئاواوە و شاردەێی مەخمور لە باشورەوە و شەڕێكی قورس بەرپا بوو.
لێرەدا چەند شیكارییەك بۆ ئەو دۆخە دەخرێتە روو كە بۆچی چەكدارانی داعش بەو خێرایە پێشڕەوی دەكەن و كشانەوەی هێزەكانی پێشمەرگە لەو ناوچانەی كە دەستی بەسەردا گرتبوون.
هۆكارەكانی پێشڕەوییە خێرایەكەی داعش
بەلای چاودێرانی سەربازییەوە ژمارەی چەكدارانی داعش چەند هەزارێك تێ ناپەڕێنێت، بەڵام هیچ كەسێك ناتوانێـت رێگایان لێبگرێت. هەربۆیە ژمارە فاكتەرێكی یەكلاكەرەوەی هێزەكانیان نییە، بەڵكو چەند فاكتەرێكی گرنگی دیكە هەن لەوانەش: ئەو چەكانەی كە سوپای عیراق هەیبوو و داعش دەستی بەسەردا گرت شەوی 9/10-حوزەیرانی 2014 داعش لە پارێزگای نەینەوا توانی دەست بەسەر رێكخراوەی چەكی پێشكەوتوو و قورس بگرێت لەوانەش(تانك، بارهەڵگری زرێپۆش و تۆپی دوورهاوێژ و موشەك و سیستمی پەیوەندی) ئەو چەك و شت و مەكانە هەموویان چەكی نوێی ئەمریكین.
زۆربەی ئەو چەكانە لە ئەمریكا دروستكراون و بە تایبەتی ئەو چەكانەی كە لە رووبەرووبوونەوەی یەكەمی داعش و سوپای عیراق لە لایەن سوپاوە جێهێڵدرا ئەوەش بووە هۆی ئەوەی كە توانایەكی سەربازی بۆ داعش بگوازرێتەوە. لای خۆشیەوە، چاودێری ستراتیژی ناسراوی ئەمریكا(ئەنتۆنی كۆردسمان) لە ناوەندی لێكۆڵینەوەی ستراتیژی واشینگتۆن دەڵێت" چەكدارانی داعش دەستیان بەسەر بڕێكی گەورە و نوێی چەكدا گرتووە كە لەو پەڕی پێویستیدایە".
ئەزموونی سوریا
سەرەڕای ئەوەی كە ئەو رێكخراوە لە ساڵی 2004 لە ژێر ناوێكی دیكە دامەزرێنرا بەڵام بەهۆی ئەو ململانێیەی كە لە سوریا روویدا بوو بەوەی كە ئێستا هەیە.
پسپۆرانی رێكخستنی هەواڵگیری ئەمریكا"سوفان" وایدەبینن كە: ئەو شەڕانەی كە لەسوریا روویداوە هەلێكی گەورە بوو بۆ مەشق پێدانی یاخیبوانی داعش كاتێك ئەم رێكخراوە لە مەیدانەكانی سوریا شەڕیان لەگەڵ رژێمەكەی سوریا دەكرد لە لایەك و لە لایەكی دیكەوە لە دژی چەند گروپێكی ئۆپۆزسیۆنیش دەجەنگان ئەوەش بووە هۆی ئەوەی كە چەند كۆمەڵە چەكدارێكی خوێناویان لێدروست بێت و چەكدارەكانیان لەكاتی جەنگدا لە مردن هەڵنایەن.
هەڵبژاردنی شوێنێكی نوێ بۆ شەڕەكانیان
رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی وایان بە باشزانی كە ناوچەیەكی سوننە نیشین هەڵبژێرن تاوەكو پاڵپشتیان دەستبكەوێـت و ژێرخانی ئابوری ستراتیژی تێدا وەدەست بهێنن، بە تایبەت ئەو شوێنانەی كە بەرگری تێیدا سەختە، لە پاڵ ئەوەشدا زیانی كەمی لێبكەوێتەوە و بتوانن یەك ریزی ناوخۆی بپارێزن.
لەو بوارەدا جۆهان دریك لە كۆمەڵەی(ئەی كەی ئەی) دەڵێت"لە چەند رۆژی رابردوودا مەودایەكی درێژیان بڕی سەرەڕای ئەوەی ئەو ناوچەیە رێژەی دانیشتوانی كەمە، بەڵام هیچ بەرگرییەكی ئەوتۆیان توش نەبوو.
هەر لەو بارەییەوە، پسپۆرێك لە پەیمانگای (میشێل نایتز) ئاماژە بەوە دەكات دەوڵەتی ئیسلامی توانایەكی سەیریان هەیە لە ترساندنی دوژمنەكانیان بەڵام خۆیان لاوازن.
بانگەشەی كاریگەر
لە هەر شوێنك كە چەكدارانی داعش بۆی رۆیشتوون سوربوون لەسەر ئەوەی كارە دڕندانەكانیان بڵاوبكرێتەوە(وەكو هێزەكانی جەنگیزخانی مەغۆل) كە زۆرجار دەست بەسەر شارێكدا دەگرن بە بێ ئەوەی هیچ بەرگریەكی تێدا بكرێت.
لە رێگەی تۆڕەكانی ئەنتەرنێتەوە و توڕە كۆمەڵاتیەكانەوە داعش توانیوویەتی ترس بڵاو بكاتەوە و ئەوەش لە رێگەی وێنە و گرتەی ڤیدیۆی و تەرمی دوژمنەكانیان و پیشاندانیان بە سەربڕاوی. بەلای پاتریك سكینەرەوە رێكخراوی داعش وێنە و گرتەی دڕندانەی خۆیان بۆ ترس و تۆقاندن بڵاو دەكەنەوە. بۆ نموونە لە شەنگالی باكوری خۆرئاوای عیراق هەركە زانیان داعش بەڕێوەیە ئێزدییەكانی ئەو ناوچەیە هەڵهاتن.
جۆن دریكی چاودێری سیاسی دەڵێت" بەكارهێنانی ترس رەفتارێكی گرنگە بۆ رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی و ئەگەر ئەو كەسە چەكدار بێت یان نە ئەوان پاش كوژرانی وێنەكەی بڵاو دەكەنەوە.
ئۆپۆزسیۆنی لاواز
ئەوەی هێز و ناوبانگی داوەتە چەكدارانی داعش بە پلەی یەكەم لاوازی ئۆپۆزسیۆنە كە ناتوانن دژیان بوەستنەوە.
پسپۆری ستراتیژی كوردسمان دەڵێت" هێزەكانی پێشمەرگە بە بەراورد لەگەڵ سوپای عیراق باشترن.ئەوە راستیەكە" چەكی هێزی پیادەیان كەمە ئەمە لە لایەك لە لایەكی دیكەوە ئەوانەی كە لە دژی سەدام حوسێن دەجەنگان(پێشمەرگەی دێرین) ئێستا زۆربەیان نەماون، ئەمە جگە لەوەی كە كوردستان توشی قەیرانی ئابوری بۆتەوە. بەڵام سوپای عیراقی پاش ئەوەی كشایەوە لە جەنگی چەكدارانی داعش لە موسڵ دوای ئەوە هیچ سەركەوتنێكی بەدەست نەهێناوە.
هۆكاری كشانەوەی خێرای هێزەكانی پێشمەرگە لەو ناوچانەی كە دەستی بەسەردا گرتبوو
هێزەكانی پێشمەرگە هێزێكی نیزامی نییە وەكو لەوەی سوپای وڵاتێك بێت، سەرەڕای ئەوەی ناوبانگێكی گەورەی هەیە لە ماوەی شەڕەكانی رابردوودا بەڵام ئەوان لە چەند ناوچەیەك كە دەستیان بەسەردا گرتبوو لەبەرامبەر چەكدارانی داعش كشانەوە.
بەرپرسی میحوەری كەركوك مەحمەدی حاجی مەحمود رایدەگەێنێت" 22 ساڵە ئیش لەسەر دروستكردنی هێزی پێشمەرگە دەكەین بەڵام نەمانتوانی 22 كاتژمێر بەرگری بكەین." كشانەوەی هێزەكانی پێشمەرگە لە دەشتەكانی نەینەوا بە لای مەسیحی و شەبەكەوە بۆ هۆی لێكەوتنەوەی كارەساتی مرۆیی ئێزدیەكانیش بێ بەش نەبوون لەو كارەساتە.
ئەگەر شەوی 7/8ی ئاب هێزە ئاسمانیەكانی ئەمریكا نەهاتبایەتە سەر هێڵ ئەوا كارەساتە مرۆییەكان قەبارەیەكی گەورەتری دەبوو بە تایبەتی كاتێك چەكدارانی داعش دەستیان بەسەر گوێردا و مەخموردا گرت، ورەیەكی گەورە و ئامادەیی قوربانیدان نەبوو بۆ سەركەوتنی یەكلاكەرەوە بەڵكو فاكتەری دیكە هەبوو.
هۆكارە سەرەكیەكانی كشانەوەی هێزی پێشمەرگە لەو ناوچانە:
كەمی و لاوازی چەك لە لای پێشمەرگە، پسپۆری سەربازی ئەمریكی ئەندریۆ سلییتەر لە رۆژنامەی ئاوێنەی لە بەرواری 5ی ئاب دەڵێت، هێزی پێشمەرگە كەمی چەك وایلێكردووە لە چاو سوپای عیراقدا ناتوانرێت بەراورد بكرێت بە تایبەتی لە بواری تانك و زریپۆش و تۆپ. ئەوەی هەیانە هەموو هی سەردەمی سوپاكەی سەدام حوسێن بوون زۆربەیان كۆنن. لای خۆشیەوە، وەزیری پێشمەرگە مستەفای سەید قادر لە لێدوانێكیدا بۆ رۆژنامەی ئاوێنە لە بەرواری 26ی ئاب رایگەیاندبوو كە ئێمە جەنگاوەرمان پێویست نییە لە كاتێكدا نزیكە 150 هەزار پێشمەرگەمان لە بەرەكانی جەنگدایە بەڵكو ئێمە پێویستیمان بە چەكی نوێ و پێشكەوتوو هەیە.
رێكخستنی مەشق و بیروباوەڕ
پسپۆرێك دەڵێـت" وری بەرز و رۆحیەتی قوربانیدان و لە پێناو نیشتیماندا بەس نییە بۆ ئەوەی سەركەوتن بە دەست بهێنی" هێزی پێشمەرگە بە شێوەیەكی باش و پراكتیك مەشقیان پێنەكراوە ئەوە فاكتەرێكی گرنگە، زۆربەی زیانەكانی ئەو شەڕانە پەیوەندی بە كەمكورتی مەشقی پێویستەوە هەبووە، لە لایەنە مێژوویەكەوە سوربوونێك هەیە لەسەر ئەوەی ئەگەر مەشقی باش بكرێت ئەوا لە جەنگەكاندا زیانەكان كەمترە. لێرەدا وتەیەكی بەریتانی هەیە دەڵێـت" تۆپ نا بەڵكو ئەوەی لە پشت تۆپەكەوەیە" ئەمەش واتا بەراوردی مەشقی جەنگاوەر بە چەكەوە.
هێزەكانی پێشمەرگە گلەیی ئەوە دەوكەن هۆكارگەلی مەشقی پێشكەوتوویان نییە، ئەوەی لەسەری دەرۆن كۆمەڵێك پەرتووكی پەروەردەیی و چەكی سەردەمی سەردەمەكەی سەدام حوسێنە. فراوانبوونی ناوچەكانی جەنگی پێشمەرگە و داعش كە 1000 كم لە بەرژوەندی هێزەكانی پێشمەرگەدا نییە سەختە ئەو هێزە بەو چەكە كۆنانەوە بەرگری لەو سەنگەرە درێژانە بكات كە دەكەونە سنوری نێوان كوردستان و داعشەوە.
یەكڕیزی سەركردە سیاسی و سەربازییەكان
هێزەی پێشمەرگە لە ژێر سەركردایەتی وەزارەتی پێشمەرگەدایە بە لەلایەنە سیاسیە جیاوازەكانەوە و هێزەكانیش لە خانەقینەوە تاوەكو باكوری كەركوك كراونەتەوە. لەو ناوچانە بە سەركردایەتی مەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان(مەلا بەختیار، مەحمود سەنگاوی، مستەفا چاوەڕەش و كەسانی دیكە) بەڵام لە باكوری كەركوكەوە تاوەكو باكوری شەنگال لە ژێر دەسەڵاتی پارتی دیموكراتی كوردستاندایە ئەوەش زانراوە كە فەرماندەی گشتی هێزی پێشمەرگە مەسعود بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستانە. پێویستە رێزەكانی هەردوو حزبەكە لە هەرێمی كوردستان یەك بگرنەوە ماوەیەكی زۆرە داوادەكرێت هێزی پێشمەرگە ببێتە هێزێكی نیشتیمانی بەڵام كاری پێنەكراوە تاوە لە 24ی ئابی ئەمساڵ سەرۆكی هەرێمی یەكخستی هێزی پێشمەرگەی بە بڕیار دەركردووە ئەوەش هەنگاوێكی باشە.
سەركردە سەربازییەكان
هێشتا سەركردەكانی هەردوو پارتی فەرمانڕەوا سەركردایەتی یەكەكانی هێزی پێشمەرگە دەكەن كە هیچ پرۆفیشناڵیەكیان نییە، بۆ ئەوەی یەكەكەكان بەڕیوە بەرن. كە ئەوەش سەرەڕای هەبوونی دوو كۆلیژی سەربازی و كۆلیژی ئەركان لە هەرێمی كوردستان. جگە لەوەش پاش رووخاندنی رژێمی بەعس ژمارەیەكی زۆری ئەفسەرە كوردەكان چوونە ریزەكانی سوپای نوێی عیراقەوە كە لە كۆلیژە سەربازییەكانی كوردستان بڕوانامەیان وەرگرتووە.
تەنگژەی كارگێڕی و مەعنوی
لە چوارچێوەی چاوپێكەوتنێك لەگەڵ رۆژنامەی(گاردیان)ی بەریتانی كە لەگەڵ كۆمەڵ پێشمەرگەیەك لە بەرەكانی جەنگدا ئەنجامدراوە، و لە رۆژی 27ی ئاب لە رۆژنامەی ئاوێنە بڵاوكراییەوە، یەكێك لەو پێشمەرگانە كشانەوەی هێزەكانیان لە شەنگال باس دەكات و دەڵێت" مەبەست كەمی چەك نەبوو بەڵكو پەیوەست بوو بە گرنگیدان بە بژێوی پێشمەرگەوە بۆ نموونە من موچەكەم 500 هەزار تێ ناپەڕێنێت بەوەش ناتوانم ژیانی خۆم و خێزانەكەم بەڕێوە بەرم كە هێشتا لە ژوورێكی كرێدام، ئەگەر بێت و لە پاڵ موچەكەمەدا پێشمەرگایەتی نەكەم ئەوا خێزانەكەم لە برسا دەمرن." باوەڕمان وایە كە ئەو دوو بڕیارەی لە لایەن سەرۆكی هەرێمەوە پەسەند كرا لایەنی ژیانی پێشمەرگەی تێدا لەبەرچاو گیراوە.
كۆتایی
درككردن بە كەموكورتیەكان و لە لایەن پەرلەمان و حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە لە كەمترین ماوەدا، وڵاتانی دۆستی كوردستان بەڵێنی ئەوەیانداوە كە چەك هەناردەی كوردستان بكرێت و تاوەكو رووبەرووی چەكدارانی داعش ببنەوە.
لەبەر ئەوەی لە كوردستاندا توانایەكی گەورە لە بواری سەربازیدا هەیە بە تایبەتی ئەو ئەفسەر و سەركردە كوردانەی كە لە سەردەمی سوپاكەی سەدام خزمەتیان كردووە دەتوانن بە ئەزموونەكانیان خزمەتی ئەم ئەركە نیشتیمانیە بكەن. داوادەكرێت هێزەكانی پێشمەرگە لەسەر بنەمای نوێ دابمەزرێنرێتەوە و بگۆڕدرێت بۆ هێزێكی نیشتیمانی دوور لە دەست تێوەردانی حزب و كە نوێنەرایەتی یاسا و رێسا و رێزی سەربازی تێدا بگیرێت و وەكو زۆربەی وڵاتانی جیهان.
هەروەها ستراتیژیەتی سەربازی مۆدێرنە و پێشكەوتوو بنیات بنرێت، باوەڕیشمان وایە كە بە بوونی كادری سەربازی بە توانا لە كوردستاندا دەتوانرێت بەشداری راستەقینە بكەن لەو بوارەدا.
وەرگێرانی: نەبەرد فوئاد