نیشتمانی مرۆڤایەتی لەم چەرخە نوێیەدا ڕووبەڕووی گۆڕانکاریی وا گەورە و بێپێشینە بووەتەوە کە تەواوی کایەکانی ژیانی گرتووەتەوە و بنەماکانی پەروەردەی سەرەو ژوور کردووە. لەم نێوەندەشدا پێگە ئەلیکترۆنییەکانی پەیوەندی، بوونەتە جیهانێکی پانوبەرین و کایەیەکی بەربڵاو کە تێیدا منداڵان وەک ناسکترین و بێبەرگریترین توێژی کۆمەڵگە، یەکەمین نێچیر و قوربانیی ئەم شەپۆلە توندەن. کاتێک لە ڕوانگەیەکی چڕو ، وردی شیکارییەوە تەماشای ئەم دیاردە هاوچەرخە دەکەین، دەبینین ئەوەی ناوی نراوە جیهانی کراوە، بۆ منداڵ بووەتە هۆکارێکی تێکدەر و سەرگەردانی کە هێدی هێدی هەموو خەسڵەتە سروشتی و پاکەکانی تەمەنی منداڵییان لێزەوت دەکات و لە جیاتی پێگەیاندنی نەوەیەکی بەهێز و هۆشیار، بەرەو داهاتوویەکی لێڵ و نادیاریان دەبات. ئەم گۆڕانکارییە خێرایە دەخوازێت کێشەکە لە ڕەگ و ڕیشەوە هەڵتەکێندرێت، سەرجەم ڕەهەندە شاراوەکانی بۆ ڕای گشتی شیبکرێنەوە و هۆشداریی پێویست بدرێتە خێزانەکان چونکە بێدەنگبوون لە ئاست ئەم لافاوە فەرهەنگییە، هۆکاری سەرەکی دەبێت لە داڕوخانی نەوەی داهاتوومان.
یەکەمین زیانی کوشندە کە ئەم پێگە جۆراو جۆرانە لە ناخی منداڵدا دەیچێنن، پرسی شێواندنی باری دەروونی و تێکدانی تەواوی هاوسەنگیی هۆشەکییە. منداڵ لە تەمەنی سەرەتای گەشە و پێگەیشتنیدا پێویستی بە ژینگەیەکی ئارام، لەسەرخۆ و بێگرێ هەیە بۆ ئەوەی جیهانی دەوروبەری بناسێت و گەشەی مێشکی لەگەڵ سروشتدا هاوسەنگ بێت، بەڵام کاتێک بەبێ چاودێری و لێپرسینەوە دەخرێتە بەردەم لێشاوی وێنە و گرتە ڕەنگاوڕەنگ و جۆراو جۆرەکان، ڕووبەڕووی دیمەنی توندوتیژی، ڕەفتاری نائاسایی و دەرکەوتەی وا دەبێتەوە کە زۆر لە سەرووی تەمەن و توانای تێگەیشتنی ئەوەوەن. ئەم دۆخە نەشیاوە دەبێتە هۆی دروستبوونی سەرسوڕمانی مەترسیدار و ترسی بەردەوام لە ناخیدا، کە زۆرجار بە شێوازی گریان، خەوزڕان، مۆتەکەی شەوانە و گۆشەگیری دەردەکەوێت؛ بە جۆرێک منداڵەکە متمانەی بە ژینگەی ڕاستەقینەی خۆی و تەنانەت بە دایک و باوکیشی نامێنێت و هەمیشە لە دڵەڕاوکێیەکدا دەژی کە مێشکی ماندوو دەکات، توانای داهێنانی لێزەوت دەکات و پێشوەختە خەمۆکی و پیریی دەروونیی پێدەبەخشێت کە چاک کردنەوەی ئەستەمە.
لەلایەکی ترەوە، ئەم دۆخە نالەبارە دەبێتە هۆی کوشتنی بەهرەی تێکەڵاوبوون و دروستکردنی دابڕانێکی ترسناک لە نێوان منداڵ و خێزانەکەیدا. پێشتر منداڵان کاتەکانی خۆیان بە یارییە بەکۆمەڵەکان، ڕاکردن لە گۆڕەپانەکان و گفتوگۆی ڕاستەوخۆ لەگەڵ هاوتەمەنەکانیاندا بەسەر دەبرد، کە ئەمەش هۆکاری سەرەکی بوو بۆ فێربوونی زمان، ڕەوشتی بەرز، لێبوردەیی، هاوسۆزی و چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ مرۆڤەکانی تردا؛ بەڵام ئێستا بەهۆی ئەم ئامێرە بێگیان و ساردانەوە، منداڵ تەنیا پەیوەندی لەگەڵ شاشەیەکی ڕووناکدا دەکات کە تەنیا وەردەگرێت و نابێتە بەشێک لە ئاڵوگۆڕی زیندووی مرۆیی. ئەمەش وای لێدەکات ببێتە کەسێکی کەم ئاخاوتن، خۆپەرست و دوورە پەرێز کە لە داهاتوودا کاتێک دەچێتە ناو ژیانی ڕاستەقینەی کۆمەڵگەوە، توانای خۆگونجاندن و چارەسەرکردنی کێشەکانی نابێت، لە یەکەم بەربەستدا دەشکێت و ناتوانێت پەیوەندییەکی هاوڕێیەتیی سەرکەوتوو و بەردەوام لەگەڵ دەوروبەرەکەیدا درێژە پێبدات.
ئەگەر سەیری لایەنی زانستی، فێربوون و پەروەردەیی منداڵانیش بکەین، زیانەکان ئەوەندە گەورە و بەربڵاون کە ئایندەی فێربوون و خوێندەواری بە تەواوی دەخەنە ژێر پرسیارەوە. هۆگریی بێ سنوور بەم پێگانەوە دەبێتە هۆی دابەزینی ئاستی سەرنج، کەمبوونەوەی توانای وردبوونەوە و سستبوونی هێزی یادگە لە خوێندنگادا، بەو پێیەی مێشکی منداڵەکە هەمیشە سەرقاڵ و جەنجاڵە بەو وێنە خێرا، شێواو و سەرنجڕاکێشانەی کە لە جیهانی نەبینراودا بینیونی. کاتێکیش دەچێتە پۆلەوە، ناتوانێت گوێ بۆ ڕێنوێنییەکانی مامۆستا بگرێت و وانەکان تێبگات، ئەمەش جگە لەوەی دەبێتە هۆی دابەزینی ئاستی نمرەکانی و دواکەوتنی لە خوێندن، هاوکات ئارەزووی خوێندنەوەی پەڕتووک، پشکنین و گەڕانی زانستی لە ناخیدا دەکوژێت و نەوەیەک بەرهەم دەهێنێت کە حەزی لە ماندووبوونی مێشکی نییە، لە ڕووی هزرییەوە پووچ دەبێتەوە و تەنیا بەدوای حەزە خێرا، بێسوود و کاتییەکاندا دەگەڕێت.
ڕەهەندێکی تری ئەم بەڵایە پەیوەندیی ڕاستەوخۆی بە تەندروستی جەستەییەوە هەیە کە ناکرێت بە هیچ جۆرێک پشتگوێ بخرێت؛ مانەوەی بەردەوام و دانیشتنی درێژخایەن بۆ چەندین کاتژمێر لەبەردەم شاشەکاندا، دەبێتە هۆی سستبوونی گەشەی ئێسکەکان، تێکچوونی کڕکڕاگەی پشت و لاوازبوونی ماسولکەکان کە لەم تەمەنی گەشەکردنەدا زۆر کوشندە و زیانبەخشە. هەروەها تیشکی ئەم ئامێرە ئەلیکترۆنییانە زیانی ڕاستەوخۆ بە دەمارەکانی چاو دەگەیەنێت و دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی هێزی بینین لە تەمەنێکی زۆر پێشوەختەدا کە ناچاری بەکارهێنانی چاویلکەیان دەکات. لە پاڵ ئەمانەشدا، نەبوونی جووڵە، کایەی دەرەکی و وەرزش لە جیهانی دەرەوەدا، وا دەکات ڕێژەی قەڵەوی، سستی کۆئەندامی هەرەس و کێشەی دڵ لە نێوان منداڵاندا بە شێوازێکی مەترسیدار زیاد بکات، ئەمەش بارگرانییەکی گەورەی تەندروستی، دارایی و دەروونی بۆ خێزان و تەواوی پزیشکیی کۆمەڵگە لە داهاتوودا دروست دەکات.
هەروەها، گەورەترین و سامناکترین مەترسی کە لەم پێگانەوە سەرچاوە دەگرێت، بریتییە لە پرسی نەمانی پاراستنی کەسێتی و ڕووبەڕووبوونەوەی گێچەڵ و فێڵ لەلایەن کەسانی تێکدەر، لادەر و نەناسراوەوە. منداڵ بەهۆی کەمیی ئەزموونی ژیان، نەشارەزایی لە تەڵەکانی مرۆڤ و پاکیی ناخییەوە، ناتوانێت نیازی گڵاو و پیسی ئەو کەسانە بخوێنێتەوە کە لە پشت شاشەکانەوە بە ناوی ساختە، وێنەی درۆینە و زمانی نەرمەوە پەیوەندیی لەگەڵ دەکەن، ئەمەش وای لێدەکات بە ئاسانی زانیاریی خێزانی، وێنەی تایبەتی ناو ماڵ و نهێنییەکان پێشکەش بەو ڕاوچییانە بکات، یان بکەوێتە ژێر کاریگەریی بیرۆکەی توند، ڕەفتاری مەترسیدار و دزییەوە کە دواجار دەبێتە هۆی تێکدانی شیرازەی خێزان، سەرشۆڕی کۆمەڵایەتی و دروستبوونی کارەساتی وا گەورە کە چاک کردنەوە و سڕینەوەیان لە مێژووی خێزانەکەدا پێچەوانە و ئەستەم بێت.
کاتێک تەواوی ئەم هۆکارانە کۆدەکەینەوە، دەبینین پێگە کۆمەڵایەتییەکان لە جیاتی ئەوەی کەرەستەیەک بن بۆ پێشکەوتنی مرۆڤ، بۆ منداڵانی ئێمە بوونەتە چەکێکی بێدەنگ کە بەبێ خوێنڕشتن، گیان و هۆشیان دەکوژێت. منداڵێک کە دەبوو لەم تەمەنەدا لە باوەشی سروشتدا یاری بکات، خەیاڵی بفڕێت و گوێ لە چیرۆکە ڕەسەنەکانی باپیر و دایەپیرەی بگرێت بۆ ئەوەی فەرهەنگی نەتەوەیی خۆی بپارێزێت، ئێستا لەژێر کاریگەریی کلتورێکی دەستکرد و نامۆدا گەورە دەبێت کە هیچ پەیوەندییەکی بە ڕەوشت و دابونەریتی ئێمەوە نییە. ئەمەش وا دەکات نەوەی داهاتوو نەوەیەک بێت بێ ناسنامە و بەها و لێپرسینەوە، کە تەنیا تاکی هاوردەکراو و لاساییکەرەوەی نەرێنی بەرهەم دەهێنێت و ئەمەش مەترسییەکی گەورەیە لەسەر زمان و فەرهەنگی کوردی کە بەرەبەرە بەرەو لەناوچوون و توانەوەی دەبات لەناو فەرهەنگە جیهانییە گەورەکاندا.
لەبەر ڕۆشنایی ئەم دۆخە تاڵ و پڕ لە کارەساتەدا، ناکرێت چیتر تەنیا وەک تەماشاکەرێکی بێدەنگ و بێهەڵوێست لە ماڵەکانماندا بمێنینەوە، بەڵکوو پێویستە هۆشیارییەکی گشتگیر و نیشتمانی لە هەموو ئاستەکاندا ڕابگەیەنرێت؛ دایک و باوکان وەک هێڵی یەکەمی پاراستن و بەرگری، چاودێرییەکی یەکجار وردی کاتی بەکارهێنانی ئەم ئامێرانە بکەن، پشکنین بۆ ئەو پێگانە بکەن کە منداڵەکانیان سەردانی دەکەن و سنوورێکی توند و کاتێکی کەم دابنێن. هاوڕێیەتی نێوان دایک و باوک و منداڵ دەبێت هێندە بەهێز بێت کە منداڵەکە پەنا بۆ دۆستی جیهانی خەیاڵی نەبات. هاوکات پێویستە ناوەندەکانی خوێندن، قوتابخانەکان و دەزگاکانی ڕاگەیاندن پێکەوە کار بکەن بۆ پڕکردنەوەی کاتی بەتاڵی منداڵان لە ڕێگەی خولەکانی وەرزش، فێربوونی هونەر و وێنەکێشان، نووسین، خوێندنەوەی کتێبی بەسوود و زیندووکردنەوەی یارییە دەستی و ڕەسەنە کۆنەکان. تەنیا لەم ڕێگەیەوە دەتوانین مێشک و جەستەی منداڵەکانمان لەم هێرشە بێدەنگ و وێرانکەرە بپارێزین و نەوەیەکی تەندروست، وشیار، خاوەن بیر و بەهێز بۆ بەڕێوەبردن و ئاوەدانکردنەوەی داهاتووی کۆمەڵگەکەمان پێبگەیێنین، چونکە پاراستنی دروستی منداڵ لەمڕۆدا، تاقە مسۆگەر کردنی مانەوەی ناسنامە، کلتور و سەرفرازیی تەواوی نەتەوەیەکە لە سبەینێدا.